💡
نکته مهم: این صفحه صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد. تفسیر نتایج آزمایش باید توسط پزشک انجام شود. برخی مکمل‌ها می‌توانند نتایج آزمایش را تحت تأثیر قرار دهند.
چرا مصرفکنندگان مکمل باید آزمایش خون بدهند؟
مکمل‌های ورزشی به‌ویژه پروتئین بالا، کراتین، پیش‌تمرین‌های محرک و چربی‌سوزها می‌توانند روی کبد، کلیه، قلب و سطح ویتامین‌ها تأثیر بگذارند. پایش منظم به شما اطمینان می‌دهد که مکمل‌هایتان آسیبی ایجاد نمی‌کنند.
توصیه میشود هر ۳ ماه یک بار آزمایشهای پایه را انجام دهید.
کدام مکمل بیشتر نیاز به پایش دارد؟
پروتئین وی
ریسک: پایینکراتین
ریسک: متوسطپیشتمرین
ریسک: بالاچربیسوز
ریسک: بالاگینر
ریسک: متوسطآمینو اسید
ریسک: پایینشمارش کامل خون (CBC)
4 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| تعداد گلبول‌های قرمز RBC مشاهده جزئیات ← |
تعداد گلبول قرمز در خون. استروئیدهای آنابولیک این عدد را افزایش می‌دهند و خون را غلیظ‌تر می‌کنند.
⚠️ افزایش RBC در مصرفکنندگان AAS خطر لخته خون و سکته را بالا میبرد. 💡 هر ۳ ماه یک بار در طول سیکل بررسی شود. |
مرد: ۴.۵–۵.۹ | زن: ۴.۱–۵.۱ | میلیون/میکرولیتر | 🔴 حیاتی |
| هموگلوبین Hemoglobin (Hgb) مشاهده جزئیات ← |
پروتئین حامل اکسیژن در گلبول قرمز. مستقیماً روی استقامت و عملکرد ورزشی تأثیر دارد.
💡 کمبود هموگلوبین = خستگی زودرس و افت عملکرد. |
مرد: ۱۳.۵–۱۷.۵ | زن: ۱۲–۱۵.۵ | g/dL | 🔴 حیاتی |
| MCV / MCH / MCHC MCV/MCH/MCHC مشاهده جزئیات ← |
اندازه و کیفیت گلبول‌های قرمز. برای تشخیص نوع کم‌خونی ضروری است.
💡 MCV بالا = کمبود B12 یا فولات. MCV پایین = کمبود آهن. |
MCV: 80–100 fL | MCH: 27–33 pg | MCHC: 32–36 g/dL | متغیر | 🟡 مهم |
| تعداد گلبول‌های سفید WBC مشاهده جزئیات ← |
نشانگر سیستم ایمنی. در اورترینینگ و عفونت تغییر می‌کند.
💡 WBC پایین مزمن در ورزشکاران نشانه اورترینینگ یا کمبود تغذیه‌ای است. |
۴.۵–۱۱ هزار/میکرولیتر | هزار/میکرولیتر | 🔴 حیاتی |
قلب و چربی خون
6 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| کلسترول تام Total Cholesterol مشاهده جزئیات ← |
مجموع کلسترول خون. باید همراه با HDL و LDL تفسیر شود.
💡 ناشتایی ۱۲–۱۴ ساعت قبل از نمونه‌گیری الزامی است. |
کمتر از ۲۰۰ mg/dL | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| LDL کلسترول (بد) LDL Cholesterol مشاهده جزئیات ← |
کلسترول مضر. استروئیدهای آنابولیک این عدد را به شدت افزایش می‌دهند.
⚠️ AAS و استروئیدهای خوراکی LDL را بالا و HDL را پایین می‌آورند. خطر آترواسکلروز. |
کمتر از ۱۰۰ mg/dL | ایده‌آل: زیر ۷۰ | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| HDL کلسترول (خوب) HDL Cholesterol مشاهده جزئیات ← |
کلسترول محافظ قلب. استروئیدها این عدد را کاهش می‌دهند.
⚠️ HDL زیر ۳۰ در مصرفکنندگان AAS یک علامت خطر جدی قلبی است. |
مرد: بالای ۴۰ | زن: بالای ۵۰ | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| تری‌گلیسیرید Triglycerides مشاهده جزئیات ← |
چربی خون. با رژیم پرکربوهیدرات یا مصرف استروئید بالا می‌رود.
💡 ناشتایی الزامی است. |
کمتر از ۱۵۰ mg/dL | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| هموسیستئین Homocysteine مشاهده جزئیات ← |
اسید آمینه‌ای که در سطح بالا به دیواره عروق آسیب میزند.
💡 مصرف B6، B12 و فولات هموسیستئین را کاهش می‌دهد. |
کمتر از ۱۵ μmol/L | ایده‌آل: زیر ۱۰ | μmol/L | 🟡 مهم |
| CRP با حساسیت بالا hs-CRP (High Sensitivity CRP) مشاهده جزئیات ← |
نشانگر التهاب پنهان. در خطر قلبی، عفونت و اورترینینگ افزایش می‌یابد.
💡 بعد از تمرین سنگین طبیعتاً بالا می‌رود. در حالت استراحت اندازه‌گیری شود. |
کمتر از ۱ mg/L ایده‌آل | ۱–۳ متوسط | بالای ۳ خطر بالا | mg/dL | 🔴 حیاتی |
عملکرد کبد
6 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| AST آسپارتات آمینوترانسفراز AST مشاهده جزئیات ← |
آنزیم کبدی. توجه: تمرین سنگین هم AST را بالا میبرد.
💡 همیشه با ALT و GGT تفسیر شود. |
مرد: ۱۰–۴۰ U/L | زن: ۹–۳۲ | U/L | 🔴 حیاتی |
| ALT آلانین آمینوترانسفراز ALT مشاهده جزئیات ← |
اختصاصی‌ترین آنزیم کبدی. بهترین نشانگر آسیب کبد ناشی از استروئید خوراکی.
⚠️ ALT بالای ۳ برابر حد نرمال = آسیب جدی کبد. مصرف استروئید خوراکی باید متوقف شود. |
مرد: ۷–۵۶ U/L | زن: ۷–۴۵ | U/L | 🔴 حیاتی |
| ALP آلکالین فسفاتاز ALP (Alkaline Phosphatase) مشاهده جزئیات ← | نشانگر کبد و استخوان. | ۴۴–۱۴۷ U/L | U/L | 🟡 مهم |
| GGT گاما گلوتامیل ترانسفراز GGT (Gamma-Glutamyl Transferase) مشاهده جزئیات ← |
دقیق‌ترین آزمایش کبد برای بدنسازان. برخلاف AST و ALT، تمرین روی آن تأثیر ندارد.
⚠️ GGT بالا در بدنساز = آسیب کبد از استروئید نه تمرین. |
مرد: ۸–۶۱ U/L | زن: ۵–۳۶ | U/L | 🔴 حیاتی |
| آلبومین Albumin مشاهده جزئیات ← | پروتئین اصلی خون ساخته‌شده در کبد. | ۳.۵–۵ g/dL | g/dL | 🟡 مهم |
| پروتئین تام Total Protein مشاهده جزئیات ← | مجموع پروتئین‌های خون. | ۶.۳–۸.۲ g/dL | g/dL | 🟡 مهم |
عملکرد کلیه
5 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| کراتینین سرم Serum Creatinine مشاهده جزئیات ← |
نشانگر کلیه. در ورزشکاران با عضله بالا ممکن است کاذباً بالا باشد.
💡 برای بدنسازان همیشه با Cystatin C ترکیب شود. |
مرد: ۰.۷–۱.۳ mg/dL | زن: ۰.۵–۱.۱ | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| BUN نیتروژن اوره خون BUN (Blood Urea Nitrogen) مشاهده جزئیات ← | نشانگر کلیه و متابولیسم پروتئین. | ۷–۲۵ mg/dL | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| eGFR نرخ فیلتراسیون گلومرولی eGFR مشاهده جزئیات ← |
سرعت فیلتر کردن خون توسط کلیه.
⚠️ eGFR زیر ۶۰ نیاز به بررسی جدی دارد. |
بالای ۹۰ mL/min/1.73m² | mL/min/1.73m² | 🔴 حیاتی |
| سیستاتین C Cystatin C with eGFR مشاهده جزئیات ← |
دقیق‌ترین آزمایش کلیه برای بدنسازان.
💡 برای بدنسازان این آزمایش جایگزین کراتینین تنها شود. |
۰.۵۲–۰.۹۸ mg/L | mg/L | 🔴 حیاتی |
| اسید اوریک Uric Acid مشاهده جزئیات ← | بالا بودن نشانگر فشار کلیه، نقرس یا تجزیه سریع سلول در تمرین شدید. | مرد: ۳.۴–۷.۰ mg/dL | زن: ۲.۴–۶.۰ | mg/dL | 🟡 مهم |
هورمون‌های جنسی و آنابولیک
7 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| تستوسترون تام LC/MS Total Testosterone (LC/MS) مشاهده جزئیات ← |
استاندارد طلایی اندازه‌گیری تستوسترون.
💡 تست ایمونواسی سقف ۱۵۰۰ دارد. برای مصرفکنندگان AAS فقط LC/MS استفاده شود. |
مرد: ۳۰۰–۱۰۰۰ ng/dL | زن: ۱۵–۷۰ | ng/dL | 🔴 حیاتی |
| تستوسترون آزاد Free Testosterone (Equilibrium Ultrafiltration) مشاهده جزئیات ← | تستوسترون بیولوژیکاً فعال. | مرد: ۵–۲۱ ng/dL | زن: ۰.۱–۳.۵ | ng/dL | 🔴 حیاتی |
| SHBG گلوبولین اتصال‌دهنده هورمون جنسی SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) مشاهده جزئیات ← | پروتئینی که به تستوسترون متصل میشود. | مرد: ۱۰–۵۷ nmol/L | زن: ۱۸–۱۴۴ | nmol/L | 🔴 حیاتی |
| کورتیزول Cortisol مشاهده جزئیات ← |
هورمون استرس و کاتابولیک.
💡 باید صبح ناشتا اندازه‌گیری شود. |
صبح: ۶–۲۳ μg/dL | بعدازظهر: ۳–۱۶ | μg/dL | 🟡 مهم |
| IGF-1 (LC/MS) IGF-1 Insulin-Like Growth Factor (LC/MS) مشاهده جزئیات ← | نشانگر محور هورمون رشد. | بزرگسال ۲۵–۳۹ سال: ۱۱۴–۴۹۲ ng/mL | ng/mL | 🟡 مهم |
| DHEA-S DHEA-Sulfate مشاهده جزئیات ← | هورمون آدرنال. پیش‌ساز هورمون‌های جنسی. | مرد ۲۵–۳۴ سال: ۱۶۰–۴۴۹ μg/dL | زن: ۹۸–۳۴۰ | μg/dL | 🟡 مهم |
| انسولین ناشتا Fasting Insulin مشاهده جزئیات ← |
در بدنسازان پیشرفته که از انسولین استفاده می‌کنند حیاتی است.
💡 همراه با قند ناشتا و HOMA-IR تفسیر شود. |
۲–۲۵ μIU/mL | ایده‌آل: زیر ۱۰ | μIU/mL | 🟡 مهم |
تیروئید
3 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| TSH هورمون محرک تیروئید TSH (Thyroid Stimulating Hormone) مشاهده جزئیات ← | اولین و مهم‌ترین آزمایش تیروئید. | ۰.۴–۴.۰ mIU/L | ایده‌آل ورزشکار: ۱–۲.۵ | mIU/L | 🔴 حیاتی |
| T3 آزاد Free T3 (fT3) مشاهده جزئیات ← |
هورمون فعال تیروئید. مستقیماً روی متابولیسم تأثیر دارد.
💡 کم بودن fT3 در رژیم‌های کالری محدود شایع است. |
۲.۳–۴.۲ pg/mL | pg/mL | 🔴 حیاتی |
| T4 آزاد Free T4 (fT4) مشاهده جزئیات ← | هورمون ذخیره‌ای تیروئید. | ۰.۸–۱.۸ ng/dL | ng/dL | 🔴 حیاتی |
قند خون و متابولیسم
7 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| قند خون ناشتا Fasting Glucose مشاهده جزئیات ← |
اصلی‌ترین آزمایش قند خون.
⚠️ AAS و GH می‌توانند مقاومت انسولین ایجاد کنند. |
۷۰–۱۰۰ mg/dL | پره‌دیابت: ۱۰۰–۱۲۵ | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| HbA1c هموگلوبین گلیکوزیله HbA1c (Glycated Hemoglobin) مشاهده جزئیات ← | میانگین قند خون ۳ ماه گذشته. | کمتر از ۵.۷٪ نرمال | ۵.۷–۶.۴ پره‌دیابت | درصد | 🔴 حیاتی |
| انسولین ناشتا Fasting Insulin مشاهده جزئیات ← |
مقاومت انسولینی را قبل از بالا رفتن قند خون نشان می‌دهد.
💡 با قند ناشتا برای محاسبه HOMA-IR استفاده شود. |
۲–۲۵ μIU/mL | ایده‌آل: زیر ۱۰ | μIU/mL | 🟡 مهم |
| HOMA-IR HOMA-IR (Insulin Resistance Index) مشاهده جزئیات ← |
شاخص محاسبه‌شده مقاومت انسولین.
💡 از روی قند و انسولین ناشتا محاسبه میشود. |
کمتر از ۱.۹ نرمال | بالای ۲.۹ مقاومت بالا | عدد | 🟡 مهم |
| الکترولیت‌ها (Na/K/Cl/CO2) Electrolytes (Sodium/Potassium/Chloride/CO2) مشاهده جزئیات ← |
تعادل آب و الکترولیت بدن.
💡 در فصل گرما و تمرینات طولانی بررسی شود. |
سدیم: ۱۳۶–۱۴۵ | پتاسیم: ۳.۵–۵.۱ | کلر: ۹۸–۱۰۷ mEq/L | mEq/L | 🔴 حیاتی |
| کلسیم سرم Serum Calcium مشاهده جزئیات ← | نقش در انقباض عضله و سلامت استخوان. | ۸.۵–۱۰.۵ mg/dL | mg/dL | 🟡 مهم |
| فسفر Phosphorus مشاهده جزئیات ← | نقش در تولید ATP و سلامت استخوان. | ۲.۵–۴.۵ mg/dL | mg/dL | 🔵 اختیاری |
آسیب عضلانی و عملکرد
4 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| کراتین کیناز تام CK Total (Creatine Kinase) مشاهده جزئیات ← |
نشانگر آسیب عضلانی.
⚠️ CK بالای ۱۰ برابر حد نرمال = رابدومیولیز. فوری به پزشک مراجعه شود. 💡 در حالت استراحت ۴۸ ساعت بعد از تمرین اندازه‌گیری شود. |
مرد: ۳۸–۱۷۴ U/L | زن: ۲۶–۱۴۰ | U/L | 🔴 حیاتی |
| فریتین Ferritin مشاهده جزئیات ← |
ذخیره آهن بدن. مهم‌ترین نشانگر آهن برای ورزشکاران.
💡 فریتین زیر ۳۰ در ورزشکار = کمبود ذخیره آهن حتی با هموگلوبین نرمال. |
مرد: ۱۲–۳۰۰ ng/mL | زن: ۱۲–۱۵۰ | ng/mL | 🔴 حیاتی |
| آهن سرم و TIBC Serum Iron + TIBC مشاهده جزئیات ← | آهن خون و ظرفیت اتصال. | آهن مرد: ۵۹–۱۵۸ μg/dL | TIBC: ۲۵۰–۳۷۰ | μg/dL | 🟡 مهم |
| اشباع ترانسفرین Transferrin Saturation مشاهده جزئیات ← | درصد آهن متصل به ترانسفرین. | ۲۰–۵۰٪ | درصد | 🟡 مهم |
ویتامین‌ها و مواد معدنی
7 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| ویتامین D (25-OH) Vitamin D (25-Hydroxyvitamin D) مشاهده جزئیات ← |
نقش در تولید تستوسترون، سلامت استخوان و سیستم ایمنی.
💡 کمبود ویتامین D در ایران بسیار شایع است. |
بالای ۳۰ ng/mL کافی | ایده‌آل ورزشکار: ۵۰–۷۰ | ng/mL | 🔴 حیاتی |
| ویتامین B12 Vitamin B12 (Cobalamin) مشاهده جزئیات ← |
نقش در انرژی، عملکرد اعصاب و تولید گلبول قرمز.
💡 گیاهخواران و وگان‌ها در معرض کمبود B12 هستند. |
۲۰۰–۹۰۰ pg/mL | ایده‌آل: بالای ۴۰۰ | pg/mL | 🔴 حیاتی |
| فولات (B9) Folate (Vitamin B9) مشاهده جزئیات ← | ساخت DNA و گلبول قرمز. | بالای ۴ ng/mL | ng/mL | 🟡 مهم |
| روی (زینک) Zinc (Serum) مشاهده جزئیات ← |
نقش مستقیم در تولید تستوسترون.
💡 کمبود روی = کاهش تستوسترون. |
مرد: ۷۰–۱۲۰ μg/dL | زن: ۶۶–۱۱۰ | μg/dL | 🔴 حیاتی |
| منیزیم Magnesium (Serum) مشاهده جزئیات ← |
نقش در بیش از ۳۰۰ آنزیم، انقباض عضله و خواب.
💡 منیزیم RBC دقیقتر از منیزیم سرم است. |
۱.۷–۲.۲ mg/dL | mg/dL | 🔴 حیاتی |
| سلنیوم Selenium مشاهده جزئیات ← | آنتی‌اکسیدان. نقش در عملکرد تیروئید. | ۷۰–۱۵۰ μg/L | μg/L | 🔵 اختیاری |
| اندکس امگا-3 Omega-3 Index مشاهده جزئیات ← |
درصد EPA+DHA در غشای گلبول قرمز.
💡 مصرف روغن ماهی این شاخص را بهبود می‌دهد. |
بالای ۸٪ ایده‌آل | ۴–۸ متوسط | زیر ۴ کم | درصد | 🟡 مهم |
آزمایشهای ادرار
5 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| آنالیز کامل ادرار Complete Urinalysis (UA) مشاهده جزئیات ← |
پایه‌ای‌ترین آزمایش ادرار.
💡 اولین نمونه صبح دقیق‌ترین نتیجه را می‌دهد. |
پروتئین: منفی | قند: منفی | خون: منفی | pH: 4.5–8 | کیفی | 🔴 حیاتی |
| پروتئین ادرار ۲۴ ساعته 24-Hour Urine Protein مشاهده جزئیات ← |
دقیق‌ترین روش بررسی نشت پروتئین از کلیه.
⚠️ پروتئین بالا در ادرار = آسیب کلیه. |
کمتر از ۱۵۰ mg/24h | mg/24h | 🔴 حیاتی |
| نسبت آلبومین به کراتینین ادرار Urine ACR (Albumin/Creatinine Ratio) مشاهده جزئیات ← |
آسیب اولیه کلیه را قبل از علائم نشان می‌دهد.
⚠️ میکروآلبومینوری اولین نشانه آسیب کلیوی است که قابل برگشت است. |
کمتر از ۳۰ mg/g نرمال | mg/g | 🔴 حیاتی |
| اسید اوریک ادرار Urine Uric Acid مشاهده جزئیات ← | بررسی خطر سنگ کلیه اورات. | ۲۵۰–۷۵۰ mg/24h | mg/24h | 🟡 مهم |
| کتون ادرار Urine Ketones مشاهده جزئیات ← |
نشانگر چربی‌سوزی یا رژیم کتوژنیک.
💡 در ورزشکاران کتوژنیک مثبت بودن طبیعی است. |
منفی یا ردپا | کیفی | 🔵 اختیاری |
غربالگری دوپینگ
1 آزمایش| نام آزمایش | توضیح | رنج نرمال | واحد | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| محرک‌های CNS CNS Stimulants Screening مشاهده جزئیات ← |
شناسایی آمفتامین، اپدرین و محرک‌های CNS.
💡 برخی پیش‌تمرین‌ها حاوی مواد ممنوعه هستند. |
منفی | کیفی | 🟡 مهم |
سوالات متداول
مصرف پروتئین وی به کلیه آسیب میزند؟
در افراد سالم با دوز معقول (۱.۶ تا ۲.۲ گرم به ازای هر کیلو وزن)، پروتئین وی آسیب کلیوی ایجاد نمیکند. اما بررسی دورهای کلیه با Cystatin C و eGFR توصیه میشود، به‌ویژه اگر بیش از ۳ گرم به ازای هر کیلو مصرف می‌کنید.
کراتین روی کلیه تأثیر دارد؟
کراتین کراتینین سرم را بالا میبرد که ممکن است آزمایش کلیه را کاذباً غیرنرمال نشان دهد. برای ارزیابی دقیقتر از Cystatin C استفاده کنید که تحت تأثیر کراتین نیست.
پیش‌تمرین‌ها چه عوارض آزمایشگاهی دارند؟
پیش‌تمرین‌های حاوی کافئین بالا، DMAA یا محرک‌های قوی می‌توانند فشار خون را بالا ببرند و روی ضربان قلب تأثیر بگذارند. آزمایشهای قلبی و فشار خون را در این دوره جدی بگیرید.
چربی‌سوزها چه آزمایشهایی نیاز دارند؟
چربی‌سوزهای محرک (ترموژنیک) می‌توانند روی تیروئید، قلب و کبد تأثیر بگذارند. قبل و بعد از مصرف TSH، T3، آنزیم‌های کبدی و CRP را بررسی کنید.
هر چند وقت یک بار آزمایش بدهم؟
برای مصرفکنندگان مکمل عمومی هر ۳ ماه یک بار کافی است. اگر مکمل‌های محرک قوی یا دوزهای بالا مصرف می‌کنید، هر ۶ هفته توصیه میشود.