آندرودرم یک پچ (چسب دارویی) تستوسترون بود که برای درمان کمبود تستوسترون در مردان استفاده میشد. این محصول در ایالات متحده و بسیاری از کشورها از سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ متوقف شده است، اما درک نحوه عملکرد آن و جایگزینهای موجود برای ورزشکاران و افرادی که به درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) نیاز دارند، همچنان مهم است. تستوسترون یک هورمون طبیعی مردانه است که برای عملکرد جنسی، قدرت عضلانی، استخوانهای قوی و انرژی ضروری است.
تعریف و نحوه عملکرد آندرودرم (پچ تستوسترون)
آندرودرم چیست؟
آندرودرم یک پچ (چسب دارویی) بود که تستوسترون را از طریق پوست به بدن میرساند. این روش را "تزریق از طریق پوست" یا Transdermal میگویند. پچ شبیه یک برچسب بزرگ بود که روی پوست چسبانده میشد و به مدت ۲۴ ساعت تستوسترون را به آرامی وارد خون میکرد. این پچ در دو قدرت تولید میشد: ۲ میلیگرم و ۴ میلیگرم در روز.
چگونه کار میکرد؟
پچ را هر شب بین ساعت ۸ تا ۱۲ شب روی پوست تمیز و خشک پشت، شکم، بازو یا ران میچسباندید. پچ باید ۲۴ ساعت روی پوست میماند و سپس جایگزین میشد. تستوسترون به آرامی از پچ عبور کرده و وارد جریان خون میشد، که باعث حفظ سطح پایدار تستوسترون در طول روز میشد. مطالعات نشان دادند که ۹۲-۹۷٪ مردانی که از این پچ استفاده کردند، به سطح تستوسترون طبیعی رسیدند.
چرا متوقف شد؟
آندرودرم از سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ در ایالات متحده و بسیاری از کشورها دیگر تولید نمیشود. دلیل اصلی این نیست که خطرناک بود، بلکه به دلایل تجاری و اینکه جایگزینهای بهتری مانند ژل و تزریق در دسترس هستند، متوقف شد. بسیاری از بیماران به دلیل سوزش و تحریک پوست (تا ۵۶٪ افراد) از آن راضی نبودند و به روشهای دیگر روی آوردند.
⚡ نکته مهم ۲۰۲۵
اگر قبلاً از آندرودرم استفاده میکردید، پزشک شما باید شما را به جایگزینهای موجود مانند ژل تستوسترون (AndroGel، Testim)، تزریقهای تستوسترون (Depo-Testosterone)، یا قرصهای خوراکی (Jatenzo، Kyzatrex) هدایت کند. هیچ نسخه ژنریک (عمومی) از پچ آندرودرم وجود ندارد.
منبع: GoodRx: Androderm Discontinuation 2024, MedlinePlus: Testosterone Patch Information 2025
کاربردهای پزشکی و مزایای تستوسترون
کاربرد قانونی و تأییدشده FDA
درمان هیپوگنادیسم (کمبود تستوسترون): تنها استفاده قانونی و تأییدشده تستوسترون، درمان مردانی است که بدنشان به طور طبیعی تستوسترون کافی تولید نمیکند. این وضعیت را "هیپوگنادیسم" میگویند. دلایل آن میتواند شامل مشکلات بیضهها، آسیب به غده هیپوفیز (غده کوچکی در مغز که هورمونها را کنترل میکند)، یا اختلالات ژنتیکی باشد.
تشخیص: پزشک باید قبل از تجویز تستوسترون، دو آزمایش خون جداگانه در صبح انجام دهد که نشان دهد سطح تستوسترون شما زیر ۳۰۰ نانوگرم در دسیلیتر است. تستوسترون برای افزایش سن طبیعی (andropause) یا صرفاً برای احساس بهتر، تأیید نشده است.
مزایای درمان تستوسترون
بهبود علائم کمبود تستوسترون: تستوسترون میتواند علائم زیر را بهبود بخشد: خستگی شدید، کاهش میل جنسی (libido)، اختلال نعوظ، افسردگی، کاهش توده عضلانی، افزایش چربی بدن، و کاهش انرژی.
افزایش قدرت و توده عضلانی: تستوسترون به حفظ و افزایش توده عضلانی بدون چربی کمک میکند، به خصوص همراه با تمرینات مقاومتی.
تقویت استخوانها: تستوسترون چگالی استخوان را افزایش میدهد و از پوکی استخوان جلوگیری میکند.
بهبود خلق و خو: بسیاری از مردان احساس بهتری از نظر روحی، انگیزه بیشتر و کاهش افسردگی گزارش میکنند.
افزایش گلبولهای قرمز: تستوسترون تولید گلبولهای قرمز خون را تحریک میکند که اکسیژنرسانی به بدن را بهبود میبخشد.
⚡ هشدار مهم برای ورزشکاران
استفاده از تستوسترون برای افزایش عملکرد ورزشی بدون تشخیص پزشکی کمبود تستوسترون، غیرقانونی است و در همه رقابتهای ورزشی ممنوع. آژانس جهانی ضد دوپینگ (WADA) تستوسترون را در لیست مواد ممنوعه قرار داده و استفاده از آن میتواند منجر به محرومیت ۴ ساله یا بیشتر شود.
منابع: Cleveland Clinic: Testosterone Patch Uses 2025, Healthline: Testosterone Benefits & Uses 2018
عوارض جانبی و خطرات سلامتی تستوسترون (بخش حیاتی)
عوارض قلبی-عروقی (یافتههای ۲۰۲۳-۲۰۲۵)
- افزایش فشار خون: مطالعات FDA در سال ۲۰۲۵ تأیید کردند که همه محصولات تستوسترون (پچ، ژل، تزریق، قرص) میتوانند فشار خون را افزایش دهند. این افزایش فشار خون میتواند ریسک حمله قلبی، سکته مغزی و مرگ قلبی را بالا ببرد.
- ریسک حمله قلبی و سکته: FDA هشدار میدهد که درمان تستوسترون میتواند ریسک رویدادهای قلبی-عروقی جدی (MACE) را افزایش دهد. با این حال، مطالعه بزرگ ۲۰۲۳ (Lincoff et al.) نشان داد که در مردان میانسال و مسن با ریسک بالای قلبی، تستوسترون نسبت به دارونما (placebo) ریسک بیشتری نداشت، اما مطالعات بیشتری نیاز است.
- افزایش گلبولهای قرمز (پلیسیتمی): تستوسترون تولید گلبولهای قرمز را زیاد میکند که میتواند خون را غلیظ کند و ریسک لخته شدن خون، آمبولی ریوی (لخته در ریه) و ترومبوز ورید عمقی (لخته در پا) را افزایش دهد.
- نیاز به نظارت مداوم: پزشکان باید فشار خون و شمارش گلبولهای قرمز را به طور منظم بررسی کنند.
سرکوب تولید طبیعی تستوسترون و ناباروری
- توقف تولید طبیعی: وقتی تستوسترون از خارج وارد بدن میشود، مغز و بیضهها تولید طبیعی را متوقف میکنند. این یعنی وقتی درمان را قطع کنید، ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد تا بدن دوباره شروع به تولید تستوسترون کند.
- کوچک شدن بیضهها (آتروفی): استفاده طولانیمدت میتواند باعث کوچک شدن بیضهها شود.
- ناباروری: تستوسترون تولید اسپرم را کاهش میدهد و میتواند به ناباروری موقت یا دائمی منجر شود. اگر میخواهید بچهدار شوید، باید قبل از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
مشکلات پروستات
تستوسترون میتواند باعث بزرگ شدن پروستات (BPH) شود که مشکلات ادراری ایجاد میکند. همچنین اگر سرطان پروستات وجود داشته باشد، تستوسترون میتواند آن را بدتر کند. پزشک باید قبل و در حین درمان، معاینه پروستات و آزمایش PSA انجام دهد. استفاده تستوسترون در مردان با سرطان پروستات ممنوع است.
عوارض روانی و رفتاری
استفاده نادرست تستوسترون (دوزهای بالا) میتواند باعث پرخاشگری، تغییرات خلقی، افسردگی، اضطراب و حتی روانپریشی (psychosis) شود. FDA در سال ۲۰۱۶ هشدار داد که سوءمصرف تستوسترون میتواند منجر به حمله قلبی، نارسایی قلبی، افسردگی و روانپریشی شود. همچنین ریسک اعتیاد روانی و علائم ترک (خستگی، افسردگی، کاهش libido) وجود دارد.
عوارض خاص پچ آندرودرم
- تحریک پوستی شدید: تا ۵۶٪ افراد دچار قرمزی، خارش، سوزش و تاول در محل چسباندن پچ شدند. ۱۲-۱۸٪ گزارش تاولهای شبیه سوختگی دادند.
- ریسک سوختگی در MRI: پچ حاوی آلومینیوم است و باید قبل از انجام MRI (امآرآی) برداشته شود وگرنه میتواند باعث سوختگی پوست شود.
- افتادن پچ: ورزش شدید یا عرق کردن زیاد میتواند باعث شود پچ شل شده یا بیفتد.
عوارض دیگر
- ژنیکوماستی: رشد بافت پستانی در مردان به دلیل تبدیل تستوسترون به استروژن
- آکنه و مشکلات پوستی: افزایش جوش صورت و بدن
- ریزش مو: تسریع ریزش موی سر در افراد مستعد
- آپنه خواب: بدتر شدن مشکلات تنفسی در خواب، به خصوص در افراد چاق
- تغییرات قند خون: کاهش قند خون که دیابتیها باید مراقب باشند
- تغییرات کلسترول: افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش کلسترول خوب (HDL)
⚡ بهروزرسانی برچسب FDA در سال ۲۰۲۵
FDA در سال ۲۰۲۵ تمام برچسبهای محصولات تستوسترون را بهروزرسانی کرد. هشدار جعبه سیاه (boxed warning) قبلی درباره ریسک قلبی-عروقی حذف شد، اما یک هشدار جدید درباره افزایش فشار خون اضافه شد. همچنین بخش سوءمصرف و وابستگی بهروز شد تا عوارض جدی مانند حمله قلبی، نارسایی قلبی، سکته، افسردگی، پرخاشگری، سمیت کبدی و ناباروری مردانه را توضیح دهد.
منابع: NEJM 2023: Cardiovascular Safety Study, Medical Letter 2025: FDA Label Changes, FDA: Testosterone Abuse & Dependence Warning
دوز و نحوه استفاده از پچ تستوسترون (صرفاً آموزشی)
🚫 هشدار بحرانی
این اطلاعات صرفاً برای آموزش است. تستوسترون یک ماده کنترلشده جدول III است و تنها با نسخه پزشک قانونی است. خودسرانه استفاده نکنید.
دوز استاندارد آندرودرم (پچ)
دوز شروع: یک پچ ۴ میلیگرم در شب (نه دو پچ ۲ میلیگرم). پزشک پس از آزمایش خون ممکن است دوز را تنظیم کند.
نحوه استفاده صحیح پچ
- زمان: پچ را هر شب بین ساعت ۸ تا ۱۲ شب بچسبانید
- محل: روی پوست تمیز و خشک پشت، شکم، بازو یا ران (نه روی کیسه بیضه، نه روی استخوانهای برجسته مانند شانه، نه روی پوست زخمدار یا سوخته)
- چرخش محل: هر بار محل جدیدی انتخاب کنید؛ حداقل ۷ روز فاصله بین استفاده از یک محل
- مدت: پچ باید ۲۴ ساعت روی پوست بماند، سپس جایگزین شود
- شستوشو: قبل و بعد از چسباندن پچ، دستها را با آب و صابون بشویید
- فعالیت: میتوانید با پچ دوش بگیرید، شنا کنید یا رابطه جنسی داشته باشید (اما فعالیت شدید ممکن است باعث افتادن آن شود)
نکات مهم
- اگر پچ شل شد یا افتاد، یک پچ جدید بگذارید
- اگر پوست خیلی تحریک شد، پزشک ممکن است کرم هیدروکورتیزون توصیه کند
- پچ حاوی آلومینیوم است - قبل از MRI حتماً آن را بردارید
- پچهای استفادهشده را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی دور بریزید
⚡ نظارت پزشکی ضروری
پزشک باید آزمایش خون را به طور منظم (معمولاً بعد از ۳-۶ ماه، سپس سالانه) برای بررسی سطح تستوسترون، گلبولهای قرمز، کلسترول، قند خون، عملکرد کبد، و PSA انجام دهد. بدون نظارت پزشکی استفاده نکنید.
منابع: Drugs.com: Androderm Patient Information, RxList: Androderm Dosing 2022
جایگزینهای آندرودرم (روشهای دیگر درمان تستوسترون)
۱. ژلهای تستوسترون (رایجترین جایگزین)
برندها: AndroGel (۱٪ و ۱.۶۲٪)، Testim، Fortesta، Vogelxo، Axiron
- نحوه استفاده: هر روز صبح روی شانهها، بازوها یا شکم مالیده میشود (نه روی آلت تناسلی)
- مزایا: استفاده آسان، سطح پایدار تستوسترون، تحریک پوستی کمتر از پچ (معمولاً ۵-۶٪)
- معایب: ریسک انتقال به دیگران (همسر، فرزندان) از طریق تماس پوستی - باید بعد از استفاده، محل را با لباس بپوشانید و قبل از تماس نزدیک، دوش بگیرید
- اثربخشی: ۷۴-۸۹٪ افراد به سطح طبیعی تستوسترون میرسند
- قیمت: ژلهای ژنریک حدود ۷۹ دلار در ماه؛ برندها ۳۸۹-۶۳۱ دلار
۲. تزریقهای تستوسترون (مقرونبهصرفهترین)
برندها: Depo-Testosterone (سیپیونات)، Delatestryl (انانتات)، Xyosted (خود-تزریقی)
- نحوه استفاده: تزریق عضلانی هر ۱-۲ هفته (یا خود-تزریقی هفتگی با Xyosted)
- مزایا: ارزانترین گزینه (حدود ۳۷ دلار به ازای هر تزریق)، بدون ریسک انتقال به دیگران، نیازی به استفاده روزانه نیست
- معایب: نوسانات سطح تستوسترون (بالا بعد از تزریق، پایین قبل از تزریق بعدی)، نیاز به مراجعه به کلینیک یا یادگیری خودتزریقی، درد در محل تزریق
- اثربخشی: بسیار مؤثر اما مطالعات مستقل کم است
۳. قرصهای خوراکی تستوسترون (جدید)
برندها: Jatenzo، Kyzatrex، Tlando (آندکانوآت تستوسترون)
- نحوه استفاده: ۲ بار در روز با غذا
- مزایا: راحتی مصرف خوراکی، بدون تماس پوستی
- معایب: باید با غذا مصرف شود، ریسک افزایش فشار خون، نیاز به نظارت دقیقتر
- هشدار: قرصهای قدیمیتر مانند Methyltestosterone ریسک بالای سمیت کبدی دارند
۴. سایر روشها
- ژل بینی (Natesto): اسپری بینی ۳ بار در روز - ریسک کمتر انتقال به دیگران
- قرص بوکال (Striant): قرص روی لثه بالا ۲ بار در روز - میتواند تحریک لثه ایجاد کند
- پلتهای کاشتنی (Testopel): پلتهای کوچک زیر پوست که ۳-۶ ماه دوام میآورند - نیاز به عمل جراحی کوچک
انتخاب بهترین جایگزین
توصیه کارشناسان: Depo-Testosterone (تزریق) به عنوان گزینه خط اول توصیه میشود به دلیل مقرونبهصرفه بودن و نیاز کمتر به مصرف مکرر. برای کسانی که دوست ندارند تزریق کنند، ژلهای تستوسترون (Testim، Vogelxo) عوارض جانبی کمتری دارند. آندرودرم (پچ) بالاترین اثربخشی (۹۲٪) داشت اما بالاترین میزان تحریک پوستی (۵۶٪) را نیز داشت.
⚡ مهم: هیچ نسخه ژنریک از پچ وجود ندارد
در حال حاضر هیچ نسخه ژنریک (عمومی) از پچ تستوسترون در بازار نیست. اگر از آندرودرم استفاده میکردید، پزشک شما باید شما را به یکی از جایگزینهای بالا هدایت کند. تستوسترون ژنریک فقط در قالب ژل و تزریق در دسترس است که بسیار ارزانتر هستند.
منابع: SingleCare: Androderm Alternatives 2024, Nurse Practitioner Journal: TRT Comparison Study
وضعیت قانونی تستوسترون و مقررات دوپینگ
طبقهبندی قانونی (بهروزرسانی ۲۰۲۵)
- ایالات متحده: تستوسترون یک ماده کنترلشده جدول III تحت قانون مواد کنترلشده (Controlled Substances Act) است. این یعنی فقط با نسخه پزشک قانونی است و نسخه فقط ۶ ماه معتبر است و حداکثر ۵ بار قابل تکرار است.
- مجازات توزیع غیرقانونی: فروش یا توزیع بدون مجوز میتواند منجر به تا ۱۰ سال زندان و جریمه ۵۰۰,۰۰۰ دلار برای اولین بار شود
- تاریخچه: در سال ۱۹۹۰، کنگره آمریکا تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک را به دلیل نگرانیها درباره سوءاستفاده توسط ورزشکاران، به جدول III اضافه کرد. در سال ۲۰۰۴، قانون سختتر شد
- محدودیتهای تلهمدیسین: در طول پاندمی کووید، پزشکان میتوانستند تستوسترون را از طریق ویزیت آنلاین تجویز کنند، اما این انعطاف تا دسامبر ۲۰۲۵ تمدید شده و ممکن است تغییر کند. بعد از آن، ممکن است نیاز به ویزیت حضوری باشد
مقررات دوپینگ WADA (۲۰۲۵)
- وضعیت ممنوع: تستوسترون در لیست ممنوعه WADA تحت S1.1 (استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک) قرار دارد و در همه زمانها ممنوع است (در رقابت و خارج از رقابت)
- تشخیص: آزمایشهای دوپینگ نسبت تستوسترون به اپیتستوسترون (T/E ratio) را بررسی میکنند. نسبت طبیعی حدود ۱:۱ است. اگر نسبت بیش از ۴:۱ باشد، مشکوک است
- زمان تشخیص: تستوسترون خارجی میتواند هفتهها تا ماهها (بسته به نوع) در آزمایشها قابل تشخیص باشد
- استثنای پزشکی (TUE): ورزشکاران با تشخیص قانونی کمبود تستوسترون میتوانند درخواست TUE کنند، اما باید شرایط سختی را رعایت کنند
مجازاتهای ورزشی
- اولین تخلف: معمولاً محرومیت ۴ ساله از رقابت
- تخلفات مکرر: محرومیت مادامالعمر احتمالی
- از دست دادن مدالها و جوایز: لغو نتایج، بازپسگیری جوایز و لغو رکوردها
- پیامدهای مالی: از دست دادن حمایتهای مالی اسپانسرها و بدهیهای قراردادی
⚡ هشدار برای ورزشکاران
حتی اگر تستوسترون را با نسخه پزشک برای درمان کمبود واقعی مصرف میکنید، باید قبل از استفاده، درخواست TUE کنید. بدون TUE، استفاده از تستوسترون تخلف دوپینگ محسوب میشود و منجر به محرومیت میشود، حتی اگر نسخه پزشکی داشته باشید.
منابع: FDA: Testosterone Controlled Substance Status, National Health Law: Testosterone Schedule III History 2024
مقایسه انواع روشهای درمان تستوسترون
پچ آندرودرم (متوقفشده)
- مزایا: بالاترین اثربخشی (۹۲-۹۷٪)، سطح پایدار تستوسترون، ریسک کم انتقال به دیگران، میتوان با آن دوش گرفت
- معایب: بالاترین تحریک پوستی (۵۶٪)، تاولهای سوختگیمانند (۱۲-۱۸٪)، ریسک سوختگی در MRI، ممکن است با ورزش شدید بیفتد، دیگر در دسترس نیست
- قیمت: حدود ۱۹۵-۸۰۰ دلار در ماه
ژل تستوسترون
- مزایا: استفاده آسان، تحریک پوستی کمتر (۵-۶٪)، سطح نسبتاً پایدار، اثربخشی خوب (۷۴-۸۹٪)
- معایب: ریسک بالای انتقال به دیگران (باید با لباس پوشاند و قبل از تماس دوش گرفت)، باید هر روز استفاده شود، نباید محل را بلافاصله شست
- قیمت: ژنریک ۷۹ دلار، برندها ۳۸۹-۶۳۱ دلار در ماه
- بهترین برند: Testim (کمترین عوارض جانبی، عدم انتقال با پوشاندن)
تزریق تستوسترون
- مزایا: ارزانترین (حدود ۳۷ دلار هر تزریق)، بدون ریسک انتقال، نیاز کمتر به استفاده مکرر (هر ۱-۲ هفته)
- معایب: نوسانات سطح تستوسترون (بالا و پایین)، نیاز به تزریق عضلانی (در کلینیک یا خود-تزریقی)، درد محل تزریق
- قیمت: بسیار ارزان، اما ویزیت کلینیک ممکن است هزینه اضافه کند
- توصیه: Depo-Testosterone به عنوان خط اول درمان توصیه میشود
قرصهای خوراکی
- مزایا: راحتی مصرف، بدون تماس پوستی یا تزریق
- معایب: باید با غذا مصرف شود، ۲ بار در روز، افزایش فشار خون، قرصهای قدیمیتر (Methyltestosterone) سمیت کبدی بالا
- قیمت: متغیر بسته به برند
⚡ جمعبندی مقایسهای
برای مقرونبهصرفهترین: تزریق Depo-Testosterone. برای راحتترین با کمترین عوارض: ژل Testim یا Vogelxo. برای بالاترین اثربخشی: پچ آندرودرم (که دیگر در دسترس نیست) یا تزریق. انتخاب بهترین روش به سبک زندگی، بودجه و تحمل عوارض جانبی شما بستگی دارد.
نتیجهگیری: توصیههای مبتنی بر شواهد ۲۰۲۵
نکات کلیدی برای ورزشکاران و افراد عادی
یافتههای مهم ۲۰۲۵:
- آندرودرم (پچ تستوسترون) دیگر در ایالات متحده و بسیاری از کشورها در دسترس نیست، اما جایگزینهای بسیار خوبی وجود دارد
- تستوسترون فقط برای درمان کمبود واقعی تستوسترون (هیپوگنادیسم) تأیید شده است، نه برای افزایش عملکرد ورزشی یا جوانسازی
- تمام محصولات تستوسترون میتوانند فشار خون را افزایش دهند و ریسک قلبی-عروقی دارند (FDA 2025)
- تستوسترون تولید طبیعی تستوسترون و اسپرم را متوقف میکند و میتواند باعث ناباروری شود
- استفاده ورزشی غیرقانونی است و منجر به محرومیت ۴ ساله میشود
توصیه قاطع: تستوسترون یک داروی جدی است که فقط باید با نسخه پزشک و نظارت پزشکی مصرف شود. استفاده خودسرانه یا برای افزایش عملکرد ورزشی غیرقانونی، خطرناک و غیراخلاقی است.
جایگزینهای طبیعی برای افزایش تستوسترون
- تمرینات قدرتی: اسکوات، ددلیفت و تمرینات کامپوند تستوسترون را به طور طبیعی افزایش میدهند
- خواب کافی: ۷-۹ ساعت خواب باکیفیت برای تولید تستوسترون ضروری است
- تغذیه سالم: پروتئین کافی، چربیهای سالم (آووکادو، آجیل)، زینک (گوشت قرمز، صدف)، ویتامین D
- مدیریت استرس: استرس مزمن کورتیزول را افزایش میدهد که تستوسترون را کاهش میدهد
- کاهش وزن: چاقی تستوسترون را کاهش میدهد
- مکملهای طبیعی: زینک، منیزیم، ویتامین D، اشواگاندا (تحت نظر پزشک)
برای افرادی با کمبود واقعی تستوسترون: اگر تشخیص قانونی هیپوگنادیسم دارید، با پزشک خود درباره بهترین جایگزین آندرودرم (ژل، تزریق، قرص) مشورت کنید. نظارت منظم با آزمایشهای خون ضروری است.