استریانت (Striant) یک سیستم دارویی مخصوص برای جایگزینی تستوسترون است که به شکل قرص بوکال (قرصی که به لثه چسبیده میشود) طراحی شده است. این محصول در سال ۲۰۰۳ توسط FDA تأیید شد و برای درمان مردانی با کمبود تستوسترون (هیپوگنادیسم) استفاده میشود. استریانت با چسبیدن به لثه بالای دندانهای جلویی، تستوسترون را به مدت ۱۲ ساعت به آرامی وارد خون میکند. اگرچه این دارو برای اهداف پزشکی طراحی شده، اما سوءاستفاده از آن توسط ورزشکاران و بدنسازان برای افزایش عملکرد و عضلهسازی رو به افزایش است و خطرات جدی سلامتی به همراه دارد.
تعریف و مکانیسم عمل استریانت (تستوسترون بوکال)
ساختار و طراحی دارو
استریانت یک قرص خاص به شکل تخت از یک طرف و کمی گرد از طرف دیگر است که هر قرص حاوی ۳۰ میلیگرم تستوسترون است. این قرص با چسبیدن به لثه بالای دندانهای جلویی (incisors)، تستوسترون را به مدت ۱۲ ساعت به صورت تدریجی آزاد میکند. مادهای به نام mucoadhesive در این قرص باعث میشود که قرص به لثه بچسبد و تا ۱۲ ساعت در جای خود بماند. قرص را باید دو بار در روز (صبح و شب) به فاصله ۱۲ ساعت استفاده کرد.
مکانیسم جذب و عمل
جذب از طریق دهان: تستوسترون از طریق لثه و پوشش داخلی گونه (buccal mucosa) جذب میشود و مستقیماً وارد خون میگردد. این روش مزیت بزرگی دارد: چون رگهای خونی دهان مستقیماً به قلب میروند، تستوسترون نمیرود به کبد تا در اولین مرحله تجزیه شود (first-pass hepatic metabolism را دور میزند). بنابراین کبد آسیب کمتری میبیند نسبت به قرصهای خوراکی.
فارماکوکینتیک: پس از چسباندن قرص، غلظت تستوسترون در خون به آرامی افزایش مییابد و ظرف ۱۰-۱۲ ساعت به بیشترین مقدار میرسد. مطالعات نشان دادهاند که ۸۶.۶٪ بیماران با استفاده از این روش، سطح تستوسترون در محدوده طبیعی (۳۰۰-۱۰۵۰ نانوگرم در دسیلیتر) باقی میمانند. این دارو در مقایسه با پچهای پوستی، سطح تستوسترون بهتری ایجاد میکند: ۹۷٪ در برابر ۵۶٪.
تأثیر بر بدن: تستوسترون هورمون مردانهای است که برای رشد و تکامل مردان ضروری است. این هورمون با اتصال به گیرندههای آندروژن (androgen receptors) در سلولها، تغییراتی در ژنها ایجاد میکند که منجر به افزایش توده عضلانی، تراکم استخوان، تولید گلبولهای قرمز خون، و عملکرد جنسی میشود. در بدنسازی، تستوسترون باعث افزایش سنتز پروتئین در عضلات و کاهش چربی بدن میگردد.
⚡ نکته کلیدی ۲۰۲۵
تحقیقات اخیر نشان میدهند که استریانت به دلیل روش جذب از طریق دهان، فشار کمتری بر کبد میآورد نسبت به قرصهای خوراکی تستوسترون که از طریق معده و روده جذب میشوند. اما همچنان عوارض سیستمیک جدی دارد که در ادامه توضیح داده میشود.
منابع: FDA: Striant Official Prescribing Information, Wang et al. 2004: Pharmacokinetics Study
کاربردهای پزشکی مجاز و مزایای بالینی
تنها کاربرد تأییدشده FDA
درمان هیپوگنادیسم مردان: استریانت تنها برای درمان مردانی تجویز میشود که تستوسترون خیلی پایینی دارند به دلیل مشکلات بیضهها (هیپوگنادیسم اولیه) یا مشکلات هیپوتالاموس و غده هیپوفیز در مغز (هیپوگنادیسم ثانویه). این شرایط شامل سندرم کلاینفلتر، آسیب به بیضهها، تومورهای مغزی، یا درمانهای پزشکی است که تولید تستوسترون را کاهش میدهند.
معیارهای تشخیصی: برای تجویز استریانت، پزشک باید تأیید کند که سطح تستوسترون خون در دو روز مختلف، در صبح زود (که تستوسترون معمولاً در بالاترین حد است) زیر ۳۰۰ نانوگرم در دسیلیتر باشد. همچنین باید علائم هیپوگنادیسم مانند کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، خستگی، کاهش توده عضلانی، افسردگی، یا پوکی استخوان وجود داشته باشد.
مزایای بالینی اثباتشده
بهبود علائم هیپوگنادیسم: در مطالعات بالینی، استریانت باعث بهبود قابلتوجه در میل جنسی، عملکرد جنسی، انرژی، خلق و خوی، و کیفیت زندگی بیماران شد. مطالعه طولانیمدت نشان داد که ۹۰٪ بیماران مصرف دو بار در روز را قابل قبول دانستند و ۹۶٪ از نظر ظاهری این روش را مناسب ارزیابی کردند.
سهولت استفاده: نسبت به تزریقات، استریانت راحتتر است و بیمار خودش میتواند آن را استفاده کند. نسبت به پچهای پوستی، خطر انتقال تستوسترون به دیگران از طریق تماس پوستی تقریباً وجود ندارد. همچنین اگر نیاز به قطع سریع درمان باشد (مثلاً به دلیل عوارض)، کافی است قرص را بردارید و اثر دارو به سرعت قطع میشود.
حفظ سطح فیزیولوژیک: برخلاف تزریقات که باعث نوسانات شدید در سطح تستوسترون میشوند، استریانت سطح نسبتاً ثابتی از تستوسترون در محدوده طبیعی ایجاد میکند که شبیه به تولید طبیعی بدن است.
⚡ هشدار مهم
استریانت برای افزایش عملکرد ورزشی طراحی نشده و نباید برای این منظور استفاده شود. FDA به صراحت اعلام کرده که "استریانت نباید برای بهبود عملکرد ورزشی استفاده شود". استفاده غیرپزشکی آن غیرقانونی است و با خطرات جدی همراه است.
منابع: Dinsmore & Wyllie 2012: Long-term Efficacy Study, Korbonits et al. 2004: Comparison with Patches
عوارض جانبی و خطرات سلامتی (بخش حیاتی)
عوارض دهانی و لثه (شایعترین)
- تحریک و التهاب لثه: شایعترین عارضه استریانت است که در ۵.۶ تا ۱۶.۳٪ بیماران دیده میشود. علائم شامل قرمزی، تورم، درد لثه، و در موارد شدید خونریزی لثه است. در مطالعات بالینی، برخی بیماران دچار التهاب شدید لثه (gingivitis) شدند که نیاز به قطع درمان داشت.
- تغییر طعم دهان: ۳ تا ۴.۱٪ بیماران گزارش کردند که طعم عجیبی در دهان احساس میکنند یا طعم غذاها تغییر کرده است.
- خشکی دهان و تورم لثه: برخی بیماران دچار کاهش ترشح بزاق، خشکی دهان، و تورم ناحیه محل چسبیدن قرص شدند.
- توصیه مهم: بیماران باید قبل از مسواک زدن صبح و شب، قرص را بردارند، سپس دندانها را بشویند، و بعد قرص جدید را بچسبانند. همچنین باید منظماً لثه را بررسی کنند و در صورت مشاهده هر گونه ناهنجاری به پزشک مراجعه کنند.
خطرات قلبی-عروقی (یافتههای ۲۰۲۳-۲۰۲۵)
بحث علمی اخیر: بزرگترین مطالعه بر روی ایمنی قلبی درمان جایگزینی تستوسترون، مطالعه TRAVERSE با ۵۲۴۶ مرد، در سال ۲۰۲۳ منتشر شد و نشان داد که تستوسترون درمانی در مردان میانسال و مسن با ریسک بالای قلبی، خطر حوادث قلبی عمده (سکته قلبی، سکته مغزی، مرگ قلبی) را افزایش نمیدهد. اما نکات مهمی وجود دارد:
- افزایش آمبولی ریه: خطر لخته شدن خون در ریهها (pulmonary embolism) در گروه دریافتکننده تستوسترون بیشتر بود.
- فیبریلاسیون دهلیزی: ریسک نوعی آریتمی قلبی (atrial fibrillation یعنی ضربان نامنظم قلب) در گروه تستوسترون بیشتر بود.
- آسیب حاد کلیه: موارد بیشتری از نارسایی حاد کلیه در گروه تستوسترون مشاهده شد.
- تأثیر بر فشار خون و چربی خون: مطالعات متاآنالیز ۲۰۲۵ نشان دادند که سوءمصرف تستوسترون باعث افزایش فشار خون سیستولیک ۱۲.۴۳ میلیمتر جیوه و دیاستولیک ۸.۰۹ میلیمتر جیوه میشود. همچنین کلسترول بد (LDL) ۹.۱۲ میلیگرم در دسیلیتر افزایش مییابد که خطر بیماریهای قلبی را بالا میبرد.
سرکوب محور هورمونی و ناباروری
سرکوب تولید طبیعی تستوسترون: هنگامی که تستوسترون خارجی به بدن وارد میشود، مغز متوجه میشود که تستوسترون زیاد است و سیگنالهای تولید تستوسترون طبیعی از بیضهها را متوقف میکند (از طریق کاهش LH و FSH از غده هیپوفیز). این باعث میشود بیضهها کوچک شوند (atrophy) و تولید اسپرم کاهش یابد.
ناباروری: سوءمصرف تستوسترون یکی از علل قابل اجتناب ناباروری در مردان است. مطالعات نشان دادهاند که استفاده طولانیمدت از تستوسترون میتواند باعث کاهش شدید تعداد اسپرم (oligospermia) یا حتی عدم وجود اسپرم (azoospermia) شود. این اثر ممکن است ماهها پس از قطع مصرف ادامه داشته باشد و در برخی موارد برگشتپذیر نباشد.
خطرات کبدی
اگرچه استریانت به دلیل جذب از طریق لثه، سمیت کبدی کمتری نسبت به قرصهای خوراکی آلکیلهشده (alkylated) دارد، اما هنوز باید آنزیمهای کبدی (AST و ALT) را در طول درمان بررسی کرد. مطالعات متاآنالیز ۲۰۲۵ نشان دادند که سوءمصرف تستوسترون باعث افزایش AST به میزان ۱۴.۴۷ واحد در لیتر و ALT به میزان ۱۲.۱۶ واحد در لیتر میشود که نشانه استرس یا آسیب کبدی است. در دوزهای بالا و مصرف طولانیمدت، ریسک تومورهای کبدی و یک بیماری نادر به نام peliosis hepatis (کیستهای پر از خون در کبد) وجود دارد.
خطرات پروستات
افزایش PSA و بزرگی پروستات: تستوسترون میتواند باعث بزرگ شدن پروستات (BPH) شود و سطح PSA (نشانگر سرطان پروستات) را افزایش دهد. مردانی که سرطان پروستات یا سرطان پستان دارند نباید هیچ نوع تستوسترونی مصرف کنند. همچنین مردان بالای ۴۰ سال باید قبل از شروع درمان و به صورت منظم در طول درمان، معاینه دیجیتال مقعدی و آزمایش PSA انجام دهند.
افزایش گلبولهای قرمز خون (پلیسیتمی)
تستوسترون تولید گلبولهای قرمز خون را تحریک میکند و باعث افزایش هماتوکریت (درصد گلبول قرمز در خون) میشود. اگر هماتوکریت خیلی بالا برود (بالاتر از ۵۴٪)، خون غلیظ میشود و خطر لخته شدن، سکته قلبی، و سکته مغزی افزایش مییابد. باید هماتوکریت و هموگلوبین را به صورت دورهای بررسی کرد.
عوارض روانی و رفتاری
- پرخاشگری و خشونت: سوءمصرف دوزهای بالای تستوسترون میتواند باعث افزایش پرخاشگری، عصبانیت، و رفتارهای خشونتآمیز شود.
- اختلالات خلقی: افسردگی، اضطراب، و نوسانات خلقی در برخی افراد دیده میشود.
- وابستگی روانی: حدود ۳۰٪ سوءمصرفکنندگان دچار وابستگی میشوند و قطع مصرف برایشان بسیار سخت است.
عوارض دیگر
- ژنیکوماستی: رشد بافت پستانی در مردان به دلیل تبدیل تستوسترون به استروژن
- آکنه و ریزش مو: افزایش چربی پوست، جوش، و تسریع ریزش موی سر در افراد مستعد
- آپنه خواب: بدتر شدن اختلالات تنفسی در خواب، به ویژه در افراد چاق یا مسن
- ادم (تورم): احتباس آب و نمک، تورم پاها و دستها
⚡ یافتههای حیاتی ۲۰۲۵
اگرچه مطالعه TRAVERSE خبر خوبی برای استفاده پزشکی درست بود، اما افزایش موارد آمبولی ریه، فیبریلاسیون دهلیزی و آسیب کلیه نگرانکننده است. پزشکان توصیه میکنند از تستوسترون در مردانی که سابقه لخته خون، آریتمی قلبی، یا نارسایی کلیه دارند، اجتناب شود. سوءمصرف با دوزهای بالا این خطرات را چندین برابر میکند.
منابع: TRAVERSE Trial 2023: Cardiovascular Safety, Meta-Analysis 2025: AAS Adverse Effects, Grant 2024: Androgen Abuse Risks
دوز و نحوه مصرف درمانی (صرفاً آموزشی)
🚫 هشدار بحرانی
این اطلاعات صرفاً برای آگاهی آموزشی ارائه شده است. استریانت یک داروی تجویزی است که فقط باید توسط پزشک متخصص و برای تشخیصهای پزشکی مشخص تجویز شود. خودسرانه مصرف آن غیرقانونی و بسیار خطرناک است.
دوز پزشکی استاندارد
دوز توصیهشده FDA: یک قرص ۳۰ میلیگرمی دو بار در روز (صبح و شب) با فاصله تقریبی ۱۲ ساعت. این یعنی مجموعاً ۶۰ میلیگرم تستوسترون در روز.
نحوه استفاده صحیح
- مرحله ۱ - آمادهسازی: دستها را کاملاً خشک کنید. بسته را باز کنید و قرص را با دست خشک بیرون آورید. قرص را نباید بلعید یا بجوید.
- مرحله ۲ - چسباندن: طرف گرد قرص را روی انگشت خود قرار دهید. قرص را به لثه بالای دندانهای جلویی (بالاتر از incisor یعنی ثنایا) بچسبانید - هرچه بالاتر بهتر. طرف تخت قرص باید رو به گونه باشد. انگشت را از بیرون لب، روی قرص فشار دهید و ۳۰ ثانیه نگه دارید تا قرص کاملاً بچسبد.
- مرحله ۳ - تناوب: در هر بار استفاده، طرف دهان را عوض کنید (یک بار سمت راست، بار بعد سمت چپ).
- نکات مهم: اگر قرص به جای لثه به گونه چسبید، مشکلی نیست و همچنان کار میکند. قرص باید ۱۲ ساعت در جای خود بماند. در طول روز بررسی کنید که قرص همچنان چسبیده است. میتوانید با قرص چسبیده غذا بخورید، آب بنوشید، و صحبت کنید.
- برداشتن قرص: بعد از ۱۲ ساعت، قرص را کمی به سمت عقب یا جلو دهان حرکت دهید تا شل شود، سپس آن را از روی دندان به سمت پایین بکشید تا از لثه جدا شود. قرص استفادهشده را در سطل زباله دور از دسترس کودکان بیندازید.
- مسواک زدن: قبل از مسواک زدن صبح و شب، قرص قدیمی را بردارید، دندانها را بشویید، سپس قرص جدید را بچسبانید.
اگر قرص افتاد چه کنیم؟
- اگر بیش از ۴ ساعت تا دوز بعدی مانده: قرص قدیمی را دور بیندازید و یک قرص جدید بچسبانید. سپس در زمان معمول قرص را عوض کنید.
- اگر کمتر از ۴ ساعت تا دوز بعدی مانده: قرص جدید بچسبانید و دوز بعدی را رد کنید. سپس به برنامه عادی برگردید.
- اگر قرص را قورت دادید: نگران نباید باشید. اسید معده بیشتر تستوسترون را از بین میبرد، پس اثر چندانی نخواهد داشت. فقط یک قرص جدید بچسبانید.
نظارت پزشکی ضروری
- آزمایش تستوسترون: ۴ تا ۱۲ هفته بعد از شروع درمان، سطح تستوسترون خون باید بررسی شود. نمونه خون باید صبح زود قبل از چسباندن قرص صبح گرفته شود. اگر سطح تستوسترون خیلی بالا یا پایین باشد، دوز باید تنظیم شود یا دارو عوض شود.
- آزمایشهای دیگر: به صورت منظم باید موارد زیر بررسی شوند:
- هماتوکریت و هموگلوبین (برای تشخیص پلیسیتمی)
- آنزیمهای کبدی (AST و ALT)
- چربی خون (کلسترول و HDL)
- PSA و معاینه پروستات (مردان بالای ۴۰ سال)
- تراکم استخوان (در صورت نیاز)
چه کسانی نباید استریانت مصرف کنند؟
- مردان با سرطان پروستات یا سرطان پستان
- افراد با آلرژی به تستوسترون یا مواد تشکیلدهنده قرص
- زنان (به هیچ عنوان - ریسک مردانهسازی بسیار بالا)
- افراد زیر ۱۸ سال
- افراد با بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی شدید
- افراد با آپنه خواب شدید یا بیماریهای ریوی مزمن
- افراد با هماتوکریت بالا
⚡ نکته کلیدی برای ورزشکاران
دوز پزشکی (۶۰ میلیگرم در روز) برای بازگرداندن تستوسترون به حد طبیعی طراحی شده است. سوءمصرفکنندگان گاهی دوزهای بسیار بالاتر مصرف میکنند که خطرات را به طور تصاعدی افزایش میدهد. هیچ دوز "ایمن" برای سوءمصرف وجود ندارد.
منابع: RxList: Striant Dosage Information, Drugs.com: How to Use Striant
سوءاستفاده غیرپزشکی و خطرات برای ورزشکاران
روند نگرانکننده سوءمصرف تستوسترون
آمار اخیر (۲۰۲۴-۲۰۲۵): مطالعات جدید نشان میدهند که استفاده غیرپزشکی از تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک به یک بحران سلامت عمومی تبدیل شده است:
- رواج بالا در باشگاهها: مطالعهای در لهستان (۲۰۲۴) نشان داد که ۳۵.۲٪ ورزشکاران آماتور در باشگاههای ورزشی، تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک استفاده میکنند. این رقم مشابه مطالعات در ایتالیا (۳۵.۵٪) و عربستان سعودی است.
- قصد مصرف آینده: نکته بسیار نگرانکننده این است که ۵۱.۳٪ افرادی که فعلاً مصرف نمیکنند، برنامه دارند در آینده شروع کنند و ۳۱.۳٪ دیگر به آن فکر میکنند.
- تغییر انگیزه: برخلاف گذشته که استروئیدها عمدتاً توسط ورزشکاران حرفهای برای بهبود عملکرد استفاده میشد، امروزه بیش از ۸۰٪ کاربران آن را برای بهبود ظاهر بدنی و افزایش عضله استفاده میکنند. فقط ۱۹.۸٪ برای مسابقات بدنسازی و ۹.۲٪ برای ورزش حرفهای مصرف میکنند.
- نفوذ رسانههای اجتماعی: تبلیغ فرهنگ "بدن عضلانی ایدهآل" در رسانههای اجتماعی و فشار اجتماعی، عامل اصلی افزایش مصرف است. ۳۰٪ کاربران مشکلات عزتنفس و تصویر بدنی دارند.
چرا ورزشکاران از استریانت سوءاستفاده میکنند؟
جذابیتهای ظاهری: استریانت نسبت به تزریقات، مزایای ظاهری دارد که ممکن است برای برخی ورزشکاران جذاب باشد:
- نیازی به سوزن و تزریق ندارد
- قابل حمل و مخفی کردن آسان است
- نوسانات کمتر در سطح تستوسترون نسبت به تزریقات
- برخی فکر میکنند "ایمنتر" از تزریقات است (که اشتباه است)
واقعیت تلخ: اما این مزایای ظاهری پوششی است بر خطرات جدی. استریانت برای دوزهای فیزیولوژیک (طبیعی) طراحی شده و استفاده از دوزهای بالاتر برای افزایش عملکرد، همان خطرات سوءمصرف تستوسترون را به همراه دارد، به علاوه مشکلات اختصاصی لثه و دهان.
مرگ و میر ناشی از سوءمصرف استروئیدها
مطالعات شناسایی اجساد (autopsy studies) نشان دادهاند که سوءمصرف استروئیدهای آنابولیک با افزایش قابلتوجه مرگومیر همراه است:
- مرگ ناگهانی قلبی: در ۳۵٪ موارد مرگ ناگهانی ورزشکاران جوان، استروئیدها یا متابولیتهای آنها در نمونههای بافتی یافت شدند. ترکیب فعالیت بدنی شدید و مصرف طولانیمدت استروئیدها به الگوهای مختلف آسیب قلبی و مرگ ناگهانی منجر میشود.
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: بزرگ شدن غیرطبیعی عضله قلب که میتواند منجر به نارسایی قلبی و مرگ شود
- سکته قلبی بدون انسداد کرونر: برخی کاربران دچار سکته قلبی میشوند حتی بدون اینکه رگهای کرونری مسدود باشند، که نشاندهنده اثرات سمی مستقیم بر عضله قلب است
وابستگی و چرخه معیوب
وابستگی فیزیکی و روانی: حدود ۳۰٪ سوءمصرفکنندگان استروئیدها دچار وابستگی میشوند که ویژگیهای زیر را دارد:
- ترس از دست دادن عضله: کاربران به شدت نگران کاهش توده عضلانی یا بدتر شدن ظاهر خود پس از قطع مصرف هستند. این ترس از علت اصلی ادامه مصرف است.
- علائم ترک: بررسی ۲۰۲۳ نشان داد که ۹۵.۱٪ کسانی که استروئیدها را قطع کردند، حداقل یک علامت ترک را تجربه کردند: خستگی شدید، افسردگی، کاهش libido، اختلال نعوظ، درد عضلانی، اضطراب، و اشتهای شدید به مصرف مجدد.
- نرخ ترک پایین: فقط ۲۰٪ کاربران فکر میکنند که احتمال دارد در ۵ سال آینده مصرف را قطع کنند. این نشان میدهد که سوءمصرف استروئیدها یک وابستگی طولانیمدت است.
مسائل خاص برای ورزشکاران جوان
- توقف رشد: در نوجوانان و جوانانی که هنوز در حال رشد هستند، تستوسترون باعث بسته شدن زودرس صفحات رشد استخوانها میشود و قد نهایی کوتاهتر میماند.
- اختلالات تکاملی: استفاده در سنین پایین میتواند باعث اختلال در تکامل طبیعی سیستم هورمونی شود
- آسیبپذیری روانی: نوجوانان و جوانان بیشتر در معرض اختلالات روانی و وابستگی هستند
⚡ پیام مهم به ورزشکاران
هیچ "میانبری" برای عضلهسازی وجود ندارد که ارزش سلامتیتان را داشته باشد. مطالعات نشان دادهاند که با تمرینات اصولی و تغذیه صحیح، میتوانید به رشد عضلانی قابلتوجه برسید - شاید کندتر از استروئیدها، اما پایدار، ایمن، و قانونی. عضلاتی که با استروئید ساخته میشوند، پس از قطع مصرف از بین میروند، اما آسیبهایی که به قلب، کبد، سیستم هورمونی، و باروری وارد میشود ممکن است دائمی باشد.
منابع: Polish Study 2024: AAS Use in Gyms, Grant 2024: Androgen Abuse Comprehensive Review, McHugh 2023: Withdrawal Symptoms Study
وضعیت قانونی و مقررات دوپینگ WADA
طبقهبندی قانونی (بهروزرسانی ۲۰۲۵)
- ایالات متحده: تستوسترون (شامل استریانت) یک ماده کنترلشده جدول III تحت قانون DEA است. این یعنی داشتن، استفاده، یا توزیع بدون نسخه پزشکی معتبر، جرم فدرال است. مجازاتها شامل:
- اولین بار توزیع: تا ۱۰ سال زندان و جریمه تا ۵۰۰,۰۰۰ دلار
- توزیع مکرر: تا ۲۰ سال زندان و جریمه تا ۱,۰۰۰,۰۰۰ دلار
- مالکیت برای استفاده شخصی: تا ۱ سال زندان و جریمه برای اولین بار
- کانادا: تستوسترون تحت Controlled Drugs and Substances Act، ماده جدول IV است
- بریتانیا: کلاس C تحت Misuse of Drugs Act - غیرقانونی برای تولید، عرضه یا داشتن با قصد عرضه
- استرالیا: ماده جدول ۴ (تنها با نسخه)
- اتحادیه اروپا: در بیشتر کشورهای اروپایی، تستوسترون یک داروی تجویزی است و استفاده بدون نسخه غیرقانونی است
مقررات دوپینگ WADA (۲۰۲۵)
وضعیت در لیست ممنوعه: تستوسترون و تمام فرمهای آن (از جمله استریانت) در دسته S1.1 عوامل آنابولیک آندروژنیک استروئیدی (Anabolic Androgenic Steroids) قرار دارند و در همه زمانها ممنوع هستند - یعنی هم در زمان مسابقه و هم خارج از مسابقه.
معیارهای ممنوعیت WADA: تستوسترون هر سه معیار زیر را برآورده میکند:
- پتانسیل افزایش عملکرد ورزشی دارد
- خطرات بالقوه یا واقعی برای سلامت ورزشکار ایجاد میکند
- روح ورزش را نقض میکند
تشخیص دوپینگ تستوسترون
روشهای تشخیص: آزمایشگاههای دوپینگ از روشهای پیچیدهای برای تشخیص استفاده از تستوسترون خارجی استفاده میکنند:
- نسبت T/E: نسبت تستوسترون به اپیتستوسترون (T/E ratio) در ادرار اندازهگیری میشود. در مردان طبیعی این نسبت معمولاً ۱:۱ است، اما WADA تا ۴:۱ را بدون نیاز به تست اضافی میپذیرد. نسبت بالاتر از ۴:۱ مشکوک است و نیاز به تستهای تأییدی دارد.
- تست ایزوتوپ کربن (GC-C-IRMS): این تست میتواند تشخیص دهد که آیا تستوسترون از منابع گیاهی (مصنوعی) است یا از بدن خود فرد تولید شده. تستوسترون مصنوعی نسبت ایزوتوپ کربن متفاوتی نسبت به تستوسترون طبیعی بدن دارد.
- پروفایل استروئیدی: بررسی کامل تمام هورمونهای استروئیدی و متابولیتهای آنها در خون و ادرار
پاسپورت بیولوژیکی ورزشکار (ABP): WADA سیستمی دارد که سطوح هورمونی هر ورزشکار را در طول زمان ردیابی میکند. تغییرات غیرعادی در پروفایل هورمونی، حتی اگر در محدوده مجاز باشد، میتواند مشکوک به دوپینگ باشد.
مجازاتهای ورزشی
- اولین تخلف دوپینگ: معمولاً ۴ سال محرومیت از تمام مسابقات
- تخلف مکرر: محرومیت مادامالعمر احتمالی
- لغو نتایج: تمام نتایج از تاریخ نمونه مثبت به بعد باطل میشود، مدالها و جوایز پس گرفته میشود
- جریمههای مالی: از دست دادن حمایتهای مالی، بدهیهای قراردادی، و جرایم سنگین
- آسیب به شهرت: لکه دائمی بر رزومه ورزشی
معافیت درمانی (TUE)
شرایط دریافت TUE: تنها در موارد استثنایی، ورزشکارانی که واقعاً به دلایل پزشکی نیاز به درمان با تستوسترون دارند، میتوانند درخواست Therapeutic Use Exemption کنند. اما شرایط بسیار سختگیرانه است:
- باید یک وضعیت پزشکی تشخیصدادهشده و مستند داشته باشید
- باید ثابت کنید که هیچ درمان جایگزین مجاز دیگری وجود ندارد
- استفاده از تستوسترون نباید مزیت رقابتی اضافی ایجاد کند
- عدم درمان باید به طور قابلتوجهی سلامت را تهدید کند
توجه: در سال ۲۰۱۴، بسیاری از فدراسیونها از جمله UFC، استفاده از TUE برای تستوسترون را به طور کامل ممنوع کردند به دلیل سوءاستفاده گسترده.
مسئولیت مطلق ورزشکاران
طبق کد جهانی ضد دوپینگ WADA، ورزشکاران مسئولیت مطلق (strict liability) دارند. این یعنی:
- ورزشکار مسئول است که بداند چه چیزی وارد بدنش میشود
- عذر "نمیدانستم" یا "به من گفتند مکمل طبیعی است" پذیرفته نمیشود
- حتی اگر دارو را پزشک تجویز کرده باشد، ورزشکار باید قبل از مصرف وضعیت آن را در GlobalDRO.com بررسی کند
- آلودگی مکملها نیز عذر موجهی نیست
⚡ هشدار به ورزشکاران حرفهای و آماتور
اگر در هر سطحی از ورزش شرکت میکنید که ممکن است تحت آزمایش دوپینگ قرار بگیرید، هرگز استریانت یا هر فرم دیگری از تستوسترون را بدون TUE مصرف نکنید. تستهای دوپینگ بسیار پیشرفته هستند و حتی مقادیر بسیار کم را تشخیص میدهند. خطر از دست دادن کار، شهرت، و آینده ورزشیتان را نکنید.
منابع: WADA 2025 Prohibited List, USADA: Prohibited Substances, DEA Controlled Substances
مقایسه با سایر فرمهای تستوسترون
استریانت (Buccal) در مقابل تزریقات (Injectable)
مزایای استریانت:
- بدون نیاز به سوزن و تزریق
- سطح تستوسترون نسبتاً ثابت (نوسانات کمتر)
- قابلیت قطع سریع در صورت بروز عوارض
- خطر عفونت محل تزریق ندارد
- نیازی به مراجعه به مرکز درمانی برای تزریق ندارد
معایب استریانت:
- نیاز به مصرف دو بار در روز (در مقابل تزریقات هفتگی یا ماهانه)
- عوارض لثه و دهان (که تزریقات ندارند)
- امکان افتادن یا بلعیده شدن تصادفی قرص
- هزینه بالاتر نسبت به بسیاری از تزریقات ژنریک
- محدودیت در خوردن و آشامیدن (باید مراقب قرص بود)
تزریقات رایج: تستوسترون سیپیونات، انانتات، و پروپیونات فرمهای تزریقی هستند که در بدنسازی بسیار رایجترند. دوز تزریقی ۱۰۰-۲۰۰ میلیگرم هفتگی برای استفاده پزشکی و ۳۰۰-۱۰۰۰+ میلیگرم هفتگی در سوءمصرف است.
استریانت در مقابل ژلها و پچهای پوستی
مزایای استریانت:
- سطح تستوسترون بهتر و قابل پیشبینیتر (۹۷٪ در محدوده طبیعی در مقابل ۵۶٪ با پچ)
- خطر انتقال به دیگران از طریق تماس پوستی ندارد (که ژلها این مشکل را دارند)
- تحریک یا واکنش پوستی ندارد (که با پچها شایع است)
- نیازی به محل خشک و تمیز برای استفاده ندارد
معایب استریانت:
- عوارض دهانی (که ژل و پچ ندارند)
- نیاز به دقت بیشتر در مصرف
- تداخل با مسواک زدن و مراقبت دهان
ژلها و پچها: AndroGel، Testim، و Androderm از محصولات رایج هستند. ژلها روزانه روی پوست مالیده میشوند و پچها روزانه به پوست چسبانده میشوند.
استریانت در مقابل قرصهای خوراکی
مزایای استریانت:
- سمیت کبدی بسیار کمتر: چون از طریق لثه جذب میشود و مستقیماً به قلب میرود (دور میزند کبد را در اولین مرحله)
- نیازی به متیلاسیون (alkylation) که سمی برای کبد است، ندارد
- بیوآویلابیلیتی بهتر نسبت به قرصهای خوراکی معمولی تستوسترون
نکته مهم: تستوسترون معمولی به شکل قرص خوراکی در دستگاه گوارش تقریباً جذب نمیشود و در کبد تجزیه میگردد. به همین دلیل، قرصهای تستوسترون خوراکی که در بازار سیاه یافت میشوند معمولاً فرمهای متیلهشده (مثل Methyltestosterone) هستند که بسیار سمی برای کبد هستند. استریانت با دور زدن معده و روده، این مشکل را حل میکند.
قرصهای خوراکی آلکیلهشده: Dianabol، Anadrol، Winstrol (oral)، و سایر استروئیدهای خوراکی که در بدنسازی استفاده میشوند، به شکل ۱۷-آلفا آلکیله هستند تا از تجزیه در کبد جلوگیری کنند. اما این باعث سمیت شدید کبدی میشود.
استریانت در مقابل پلتهای زیرجلدی
پلتهای تستوسترون (Testopel): اینها پلتهای کوچکی هستند که توسط پزشک زیر پوست (معمولاً در باسن) کاشته میشوند و تستوسترون را به مدت ۳-۶ ماه آزاد میکنند.
مزایای استریانت:
- بدون نیاز به عمل جراحی کوچک برای کاشت
- امکان قطع فوری در صورت عوارض
- تنظیم دوز راحتتر
مزایای پلتها:
- نیاز به توجه روزانه ندارد
- سطح بسیار ثابت تستوسترون برای ماهها
- هیچ خطر فراموشی دوز ندارد
⚡ جمعبندی مقایسهای
استریانت یک گزینه میانه است: راحتتر از تزریقات، ایمنتر از قرصهای خوراکی، و قابلاطمینانتر از پچها. اما هر فرمی از تستوسترون - چه استریانت، چه تزریق، چه ژل - هنگامی که برای سوءمصرف استفاده شود، همان خطرات سیستمیک جدی را دارد: آسیب قلبی، سرکوب هورمونی، ناباروری، و مسائل روانی. فرم دارو فقط روش تحویل را تغییر میدهد، نه ریسکهای اساسی را.
نتیجهگیری: توصیههای مبتنی بر شواهد ۲۰۲۵
پیام نهایی به ورزشکاران و بدنسازان
یافتههای کلیدی تحقیقات ۲۰۲۳-۲۰۲۵:
- ایمنی در استفاده پزشکی صحیح: مطالعه TRAVERSE با بیش از ۵۰۰۰ شرکتکننده نشان داد که درمان جایگزینی تستوسترون تحت نظارت پزشکی برای مردان با هیپوگنادیسم واقعی، خطر حوادث قلبی عمده را افزایش نمیدهد. اما افزایش موارد آمبولی ریه، فیبریلاسیون دهلیزی، و آسیب کلیه نگرانکننده است.
- خطرات سوءمصرف: سوءمصرف تستوسترون توسط ورزشکاران و افراد سالم با دوزهای بالاتر از حد درمانی، با افزایش قابلتوجه مرگومیر (به ویژه مرگ ناگهانی قلبی)، کاردیومیوپاتی، ناباروری، اختلالات روانی، و وابستگی همراه است.
- وضعیت استریانت: استریانت به عنوان یک روش تحویل دارو، مزایایی نسبت به برخی فرمهای دیگر دارد (مثل کاهش سمیت کبدی نسبت به قرصهای خوراکی)، اما این مزایا را با عوارض دهانی و لثه جبران میکند. مهمتر اینکه، سوءمصرف استریانت همان خطرات سیستمیک تمام فرمهای تستوسترون را دارد.
- همهگیری سوءمصرف: مطالعات ۲۰۲۴-۲۰۲۵ نشان میدهند که بیش از ۳۵٪ ورزشکاران آماتور در باشگاهها از استروئیدهای آنابولیک استفاده میکنند، و بیش از ۵۰٪ غیرمصرفکنندگان قصد دارند شروع کنند. این یک بحران سلامت عمومی است.
- قانونی و دوپینگ: استریانت و تمام فرمهای تستوسترون در لیست ممنوعه WADA قرار دارند و استفاده غیرپزشکی آن غیرقانونی است. تستهای دوپینگ بسیار پیشرفته هستند و شانس گرفتن نشدن بسیار کم است.
توصیه قاطع: استفاده غیرپزشکی از استریانت یا هر فرم دیگری از تستوسترون برای افزایش عملکرد ورزشی یا عضلهسازی به شدت توصیه نمیشود. خطرات سلامتی (قلبی-عروقی، هورمونی، روانی، باروری)، عواقب قانونی (زندان و جریمه)، و مجازاتهای ورزشی (محرومیت چندساله) بسیار بیشتر از هر مزیت موقتی است.
جایگزینهای ایمن، مؤثر و قانونی
۱. برنامه تمرینی علمی و اصولی:
- تمرینات مقاومتی پیشرونده (Progressive Overload) - افزایش تدریجی وزنهها
- ترکیب صحیح حرکات کامپوند (اسکات، ددلیفت، پرس سینه، پرس سرشانه)
- حجم تمرینی مناسب: ۱۰-۲۰ ست در هفته برای هر گروه عضلانی
- استراحت کافی بین تمرینات (حداقل ۴۸ ساعت برای هر گروه عضلانی)
- مطالعات نشان دادهاند افراد مبتدی میتوانند ۱-۲ کیلوگرم عضله خالص در ماه و افراد متوسط ۰.۵-۱ کیلوگرم در ماه بسازند - بدون استروئید
۲. تغذیه بهینه برای عضلهسازی:
- پروتئین کافی: ۱.۶-۲.۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (مثلاً فردی ۸۰ کیلو نیاز به ۱۳۰-۱۷۵ گرم پروتئین در روز)
- مازاد کالری کنترلشده: ۲۰۰-۵۰۰ کالری بیشتر از نیاز روزانه برای حجم
- کربوهیدرات کافی: ۳-۵ گرم به ازای هر کیلوگرم برای انرژی تمرین
- چربیهای سالم: ۲۰-۳۵٪ کالری روزانه از چربی
- آبرسانی مناسب: حداقل ۲-۳ لیتر آب در روز
۳. مکملهای مجاز و مؤثر:
- کراتین مونوهیدرات: مؤثرترین مکمل قانونی برای افزایش قدرت و حجم عضلانی (۳-۵ گرم در روز)
- پروتئین وی: منبع راحت و سریع پروتئین با کیفیت بالا
- BCAAs: آمینواسیدهای شاخهدار برای بهبود و کاهش خستگی عضلانی
- بتا-آلانین: افزایش استقامت عضلانی (۲-۵ گرم در روز)
- کافئین: افزایش انرژی و تمرکز (۳-۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم)
۴. بهینهسازی تستوسترون طبیعی:
- خواب کافی: ۷-۹ ساعت خواب باکیفیت در شب (کمبود خواب تستوسترون را ۱۰-۱۵٪ کاهش میدهد)
- مدیریت استرس: کورتیزول بالا، تستوسترون را کاهش میدهد
- حفظ وزن سالم: چاقی تستوسترون را کاهش میدهد
- ویتامین D: سطوح پایین با تستوسترون پایین مرتبط است (۲۰۰۰-۴۰۰۰ IU در روز)
- زینک و منیزیم: کمبود این مواد میتواند تستوسترون را کاهش دهد
- اجتناب از الکل زیاد: الکل تولید تستوسترون را مختل میکند
۵. صبر و پایداری:
عضلهسازی طبیعی یک فرآیند زمانبر است که نیاز به صبر و پایداری دارد. یک بدنساز طبیعی میتواند در سال اول تمرین ۱۰-۱۲ کیلوگرم عضله خالص، در سال دوم ۵-۶ کیلوگرم، و در سالهای بعد ۲-۳ کیلوگرم بسازد. این پیشرفت شاید کندتر از استروئید باشد، اما پایدار، سالم، و قانونی است. به یاد داشته باشید: عضلاتی که با استروئید ساخته میشود، پس از قطع مصرف از بین میرود، اما آسیبهای وارد شده به سلامتی ممکن است دائمی باشد.
برای افرادی با شرایط پزشکی واقعی: اگر واقعاً تشخیص هیپوگنادیسم دارید (تستوسترون زیر ۳۰۰ نانوگرم در دسیلیتر در دو آزمایش صبحگاهی مجزا به همراه علائم)، حتماً با متخصص غدد یا اورولوژیست مشورت کنید. درمان جایگزینی تستوسترون تحت نظارت پزشکی میتواند کیفیت زندگی شما را بهبود بخشد، اما نیاز به نظارت منظم و پیگیری دقیق دارد.